İSRAİL - ABD - UK VE TÜRKİYE’DE SEÇİMLER OLUYOR AMA SİSTEM DEĞİŞMİYOR

İsrail'deki seçimlerin ardından gözler yeni hükümete çevrilmiş durumda. Ancak burada mesele kimin başbakan olacağı değil; politikanın değişip değişmeyeceğidir. İsrail'de iktidar veya Arap partileri kazansa dahi genel devlet politikaları ve güvenlik yaklaşımı sabit kalacaktır.

Murat Metin

 Seçimler demokratik sistemlerin parçası olsa da iktidar değişimi devletin temel çizgilerinin değişeceği anlamına gelmez. Bu durumu anlayabilmek için diğer ülkelerdeki sistemlere bakmak gerekir.

İngiltere: Kırk Yıldır Değişen Hükümetler, Devam Eden Politikalar

İngiltere'de onlarca yıldır sağdan sola birçok farklı lider iktidara geldi. Ancak ülkenin temel yapısı korundu:

Eğitim ve Ekonomi: Ücretli üniversiteler, özel okul sistemleri ve vergi düzenindeki temel unsurlar hükümetler değişse de varlığını sürdürdü.

Dış Politika ve Güvenlik: Nükleer caydırıcılık, NATO üyeliği ve ABD ile ittifak çizgisi değişmedi.

Sol İktidar Yanılsaması: İşçi Partili Tony Blair döneminde Irak Savaşı'na girilmesi veya Keir Starmer'ın sosyal yardımlarda kesintiye gitmesi, "sol" veya "sosyal adalet" söylemiyle gelen partilerin de bütçe ve güvenlik odaklı zor kararlar aldığını gösterir.

ABD: Söylemler ve Kurumsal Gerçekler

Barack Obama’nın 2008’de seçilmesi büyük bir değişim beklentisi yarattı. Ancak liderin kimliği ile devlet kurumlarının işleyişi aynı şey değildir:

Devam Eden Sorunlar: Obama döneminde de polis şiddeti, özellikle siyahlara karşı şiddet, askeri operasyonlar, İHA saldırıları ve göçmenlerin sınır dışı edilmesi sürdü.

Sistemsel Engeller: Sağlık reformu (Obamacare) gibi adımlara rağmen yüksek ilaç maliyetleri ve özel sigortacıların gücü kırılamadı.

Bir başkanın değişmesi yasaları etkilese de; Kongre, yargı ve ekonomik güç odakları nedeniyle köklü sorunların çözümü sınırlı kalır.

Türkiye: Hesap Verebilirlik Meselesi

Türkiye siyasi tarihi, iktidar değişikliklerinin tek başına hesap verebilirliği sağlamadığını gösterir:

Geciken Adalet: 12 Eylül darbesinin aktörleri, anayasal engeller nedeniyle ancak onlarca yıl sonra yargılanabilmiş, süreç biyolojik nedenlerle tamamlanamamıştır.

İfade Özgürlüğü Kaygısı: İnsanların bir paylaşım veya eleştiri yüzünden hukuki yaptırımdan korktuğu, kamusal tartışmanın daraldığı ortamlarda seçimlerin varlığı tek başına demokratik denetimi sağlayamaz.

Güç Odakları ve Vatandaşın Rolü

Siyasi liderleri yalnızca seçmenler değil; ekonomik güç sahipleri, parti içi dengeler, medya ve bürokrasi şekillendirir. Yeni bir parti iktidara gelse bile sistemin temel uygulamalarını değiştirmemeyi kabul ederse değişim yüzeysel kalır.

Sandık Yeterli Değil: Demokrasi sadece 5 yılda bir oy kullanmak değildir.

Sürekli Denetim: Vatandaşların dilekçe verme, özgür basını destekleme, barışçıl protesto ve örgütlenme haklarını kullanarak iktidarı her gün denetlemesi gerekir.

Şoför değişse de gidilen uçurumu görmezden gelirseniz eninde sonunda o uçurumdan düşersiniz. Oy verin, ancak sonrasında susmayın; verilen sözlerin takipçisi olun.

“Ben siyasetle ilgilenmiyorum” diyerek kendini üstün görenler, siyasetle ilgilenen cahiller tarafından yönetilmeye mahkûmdur. Siz siyasetle ilgilenmeseniz bile, sizin adınıza alınan kararlar sonucunda daha fazla vergi, daha yüksek kira, daha kabarık faturalar ve daha ağır cezalar ödüyorsunuz. Siz siyasetle ilgilenmeseniz de siyaset, hayatınızın her alanında sizinle ilgileniyor.

Murat Metin

İngiltere Vize Danışmanı

www.metin.london

Küresel bir Marienthal’a mı sürükleniyoruz?

Yıl 1930’ların başı. Viyana’nın güneyinde, Marienthal adında küçük bir işçi yerleşimi (bugünkü Gramatneusiedl belediyesine bağlı) bulunuyor. Buradaki insanların neredeyse tüm geçimi bir tekstil fabrikasına bağlı. Fakat 1930 yılında fabrika kapanıyor ve köyün büyük bir kısmı birdenbire işsiz kalıyor. Tek geçim kaynaklarını kaybeden insanlar, adeta pusulasını yitirmiş bir topluluğa dönüşüyor.

 

Ramazan Yaylalı

 

Bunun üzerine Marie Jahoda, Paul Lazarsfeld ve Hans Zeisel’in öncülüğündeki bir araştırma ekibi, işsizliğin bu insanlar üzerindeki etkilerini ampirik olarak incelemeye karar veriyor. Sosyoloji tarihinin önemli çalışmalarından biri olan “Die Arbeitslosen von Marienthal (Marienthal İşsizleri)“ böyle ortaya çıkıyor.[1]

Uzun süredir işsiz olan köylüleri inceleyen sosyologlar oldukça ilginç bir tabloyla karşılaşıyorlar. İşsizliğin insanları öfkelendireceği, hatta kolektif bir başkaldırıya sürükleyeceği yönündeki bazı beklentilerin aksine, köyde hâkim olan duygu daha çok bir kabulleniş ve yılgınlık hâliydi.

Elbette herkes aynı tepkiyi vermiyordu. Geleceğe ilişkin umutlarını koruyanlar da vardı. Fakat genel tablo, uzun süreli işsizliğin insanları beklenenin aksine isyankâr değil, giderek daha yorgun ve kayıtsız hâle getirdiğini gösteriyordu.

İşin bir başka ilginç tarafı da şuydu: İnsanların önünde artık bolca boş zaman vardı. Fakat bu boş zaman, beklendiği gibi kültürel faaliyetlere ya da kendilerini geliştirmeye yönelik bir çabaya dönüşmüyordu. Kütüphane kullanımı azalmış, gündelik hayatın ritmi bozulmuştu. İnsanlar, ne yapacaklarını bilemedikleri uzun günlerin içinde giderek daha pasif bir hayat sürüyorlardı.

Araştırmacılar bu durumu “yorgun bir topluluk” (Die müde Gemeinschaft) olarak tanımlamışlardı.

Bence araştırmanın en çarpıcı sonucu da burada ortaya çıkıyor. İşsiz kalan bu insanlar yalnızca maddi bir kayıp yaşamamışlardı. Aynı zamanda toplumsal statülerini, gündelik hayatlarının düzenini ve geleceğe ilişkin amaçlarını da büyük ölçüde kaybetmişlerdi.

Yani işsizlikle birlikte ortaya çıkan boş zaman, sanıldığı gibi insanlara bir özgürlük getirmemişti. Tam tersine, hayatlarını anlamlandırmalarını sağlayan önemli bir dayanağı ellerinden almıştı.

Bu, yalnızca maddi değil, aynı zamanda manevi bir kayıptı.

Konuyla bağlantılı olarak gelelim asıl meselemize, daha doğrusu asıl sorumuza:

Eğer yapay zekâ yakın bir gelecekte hem beyaz hem de mavi yakalı işlerin büyük bir kısmını insanların elinden alırsa, küresel düzeyde yeni bir Marienthal tablosuyla karşılaşabilir miyiz?

Elbette yapay zekânın işgücü piyasasını ne ölçüde dönüştüreceğini ya da ne kadar sürede hangi meslekleri ortadan kaldıracağını şimdiden kesin olarak söylemek mümkün değil. Ancak tartışılan senaryolardan biri gerçekleşir ve yapay zekâ nedeniyle küresel ölçekte kitlesel bir işsizlik ortaya çıkarsa, bunun Marienthal’da gözlemlediğimiz sonuçlara benzer etkiler yaratabileceğini düşünüyorum.

Evet, belki evrensel temel gelir (Universal Basic Income) gibi modellerle meselenin ekonomik tarafı bir ölçüde çözülebilir. Fakat meselenin bir de manevi tarafı var.

Bu kadar boş zamana sahip olacak kitleler hayatlarını nasıl inşa edecekler?

Bugüne kadar kendini büyük ölçüde “meslek ve kariyer” üzerinden tanımlayan, toplumsal statüsünü ve kimliğini yaptığı iş üzerinden kuran postmodern özne, işinin yapay zekâ tarafından elinden alınmasından sonra ortaya çıkan bu boşluğu hangi amaçlarla dolduracak?

Üstelik Marienthal’daki insanlar yalnızca işlerini değil, ekonomik güvencelerini de kaybetmişlerdi. Peki ya gelecekte ekonomik güvencesi olduğu hâlde artık çalışmasına ihtiyaç duyulmayan insanlar? Maddi ihtiyaçların karşılanması, tek başına bir hayatı anlamlı kılmaya yetecek mi?

Marienthal’da karşılaştığımız tablonun bir benzerini küresel düzeyde mi yaşayacağız?

Yoksa hiçbir amacı olmayan, yalnızca tüketen ve korkunç bir boş zaman cehenneminde yaşamaya çalışan varlıklara mı dönüşeceğiz?

Bu soruları elbette şimdiden cevaplamak mümkün değil. Belki yapay zekâ, insanlara kendilerini gerçekleştirebilecekleri bambaşka alanlar açacak. Belki de çalışma hayatının bugüne kadar sağladığı anlamı başka toplumsal faaliyetlerde arayacağız.

Fakat şu sorunun üzerinde durmaya değer olduğunu düşünüyorum: İnsan, ekonomik olarak çalışmak zorunda kalmadığında, hayatına anlam veren şeyi nerede bulacak?

Bunu zamanla hep birlikte göreceğiz.

Ama Marienthal’ın bize gösterdikleri, en azından bu sorunun görmezden gelinemeyecek kadar önemli olduğunu hatırlatıyor.

Ayrıca bu araştırmadan hareketle “Einstweilen wird es Mittag“ adlı bir film de çekilmiştir. Merak edenler için onun da bağlantısını bırakıyorum: https://www.imdb.com/de/title/tt0095085

 

---

[1] (Konuyla ilgili çalışmaya buradan ulaşabilirsiniz: https://d-nb.info/1191313670/34. Ayrıca bu araştırmadan hareketle “Einstweilen wird es Mittag“ adlı bir film de çekilmiştir. Merak edenler için onun da bağlantısını bırakıyorum: https://www.imdb.com/de/title/tt0095085/.)

 

Vedat Günyol, Günyol Bakoğlu ve “Vasıtayı Beleş”

“Hayat tatlı tesadüflerle” dolu dedirtecek bu yazıda, otostopla Osmanlıca kursuna giderken tesadüfen Vedat Günyol’un evine konuk olmamı ve bunun Londra’da yaşayan tiyatro sanatçısı Günyol Bakoğlu’yla ilişkisini anlatıyorum… Dedim ya “hayat tatlı tesadüflerle dolu” diye…

Tuncay Bilecen

Yıl 2002 olmalı, Kocaeli Üniversitesi’nde Siyasi Tarih bölümünde yüksek lisans yapıyorum. Zorlandığım derslerden biri de Osmanlıca… Derste gördüklerimiz kadarıyla bu işi kıvıramayacağımı anlayınca etrafta bana ders verecek birilerini veya bir kurs falan bakmaya başladım. Ne ki cebimde bunun için ayıracak beş kuruşum yok.

Sonradan öğrendim ki Sultanahmet’te Basın Müzesi’nde, Başbakanlık Osmanlı Arşivi çalışanları ücretsiz olarak Osmanlıca kursu veriyorlarmış. Kaçırır mıyım? Fakat bu sefer de İstanbul’a gidip gelecek param yok.

Peki ne yapacağız?

Tabii ki otostop çekerek gideceğim…

İzmit’ten İstanbul’a otostop çekmek çok kolay. Kuruçeşme Gişeleri’nin oraya kadar gidiyorum. Elimi kaldırdığımda beş dakikada arabanın içindeyim. Başlı başına bu otostoplardan bile kocaman bir yazısı dizisi olur.

Kimlere rastlamadım ki? Mesela Kocaelispor’un meşhur yıldızı Dobrovski (Kağan Dobra) beni aracına alanlardan biriydi… Tanıdık simaların yanı sıra bir yığın da hikâye dinledim. Bir defasında bir adam denk geldi. Son model spor arabasıyla önümde durunca şaşırdım. Çünkü nedendir bilmiyorum çok lüks arabalar pek otostopçu almazlar. Karısını aldattığını, ama zaten ilişkilerinin çoktan bittiğini, mutsuz olduğunu, İzmit’teki sevgilisine de pek güvenemediğini anlattı. Bir taraftan da 180 km hızla gidiyoruz. Acaba kaza mı yapacağız diye endişe mi edeyim, adama evlilik terapisti gibi akıl mı vereyim şaşırdım.

Bir defasında da Balkan göçleri üzerine sözlü tarih çalışması yapacak birini arıyordum. Aradığım kişiyi otostopta buldum, daha sonra evlerine gittim ve tam istediğim gibi bir çalışma yaptım. Kırım’dan önce Balkanlar’a sonra da İzmit’e göç eden bu aile, Giray Han’dan bu yana aile seceresini tutmuştu.

Gelelim bu yazıyı yazmama vesile olan konuya… Bir gün bunca yıllık otostopçuyum bugüne kadar hiçbir kadın beni aracına almadı diye düşünürken bir kadın önümde durdu. 

Hemen,

“Tebrik ederim, beni aracına alan ilk kadın şoförsünüz” dedim.

“Aaa olur mu, evladım” dedi. “Sen benim oğlum sayılırsın, tabii ki alacağım, öğrencisin besbelli.”

Böylece Macide Hanım’la aramızda güzel bir sohbet başladı. Konu konuyu açtı, edebiyatta karar kıldık. Hangi yazarları sevip sevmediğimizi anlatmaya başladık.

“Denemecilerden kimleri seviyorsun?” diye sordu.

O sıralar Nermi Uygur’u okuyordum. Hatta çantamda kitabı vardı. Övünerek gösterdim,

“İşte Nermi Uygur falan…” dedim.

“Peki, başka başka?” dedi…

Biraz düşündüm…

“Vedat Günyol’u da severim mesela” dedim.

Ben bunu deyince Macide Hanım’ın gözleri parladı.

“Şimdi sana bir şey söyleyeceğim inanmayacaksın” dedi.

“Denerim” dedim. Ne de olsa konumuz denemeydi…

“Ben şu anda Vedat Günyol’u ziyarete gidiyorum!”

Bir yerde okumuştum. Vedat Günyol, 25 bin kitabını Maltepe Üniversitesi’ne bağışlamıştı. Üniversite de ona bir lojman tahsis etmişti. Ama ben yine de duyduklarıma pek inanmadım.

“Gerçekten mi?” dedim.

“Sen de gelmek ister misin?” diye sorunca Osmanlıca kursunu falan hepten unuttum.

“Gelirim tabii!” dedim.

Böylece bu güzel tesadüfle Vedat Günyol’un lojmanının yolunu tuttuk. Macide Hanım, Vedat Günyol’la tatlı anılarını anlattıkça benim heyecanım bir kat daha arttı. Hatta,

“Ben oğlumun adını bile Günyol koydum” dedi. “Tanırsın belki, birçok reklâmın seslendirmesini o yapıyor aslında.”

Yıllar sonra sözünü ettiği kişinin şimdilerde Londra’da yaşayan, tiyatro sanatçısı Günyol Bakoğlu olduğunu anlayacaktım…

Vedat Günyol’un evine gittiğimizde, çok sevdiğim şair ve yazar Şükran Kurdakul da oradaydı.

Vedat Günyol, Osmanlıca bilgimi test etmek için “buraya nasıl geldin bakalım?” diye sorunca, “vasıtayı beleşle” dedim.

“Eh” dedi. “Senin Osmanlıca tamamdır.” Böylece benim adımı da “vasıtayı beleşçi” koydu…

O günün yarısını Vedat Günyol ve Şükran Kurdakul’un keyifli sohbetini dinleyerek geçirdim. Osmanlıca kursu falan artık umurumda değildi. Bundan böyle artık vasıtayı beleşçi idim ve sık sık bu isimle arayarak Vedat Günyol'un halini hatrını sordum. 

Yıllar sonra da Günyol'la Londra'da tesadüfen karşılaşıp ahbap olduk... Hayat tatlı tesüdüflerle dolu... :) 

                Macide Hanım ve Günyol Bakoğlu 

“One Night. No Rules. No Regrets.”: Halloween gecesinde sanat, müzik ve eğlence bir arada

Halloween, bu yıl sanat ve müziğin buluşacağı özel bir etkinlikle kutlanacak. “Halloween: The Night of the Dead” adıyla düzenlenecek gece, 31 Ekim’de saat 19.30’da DNA Café Bar’da gerçekleşecek. Güler İnce ve DNA Café tarafından organize edilen etkinlik, klasik bir Halloween partisinin ötesine geçerek sanat tarihi, canlı müzik ve performansı aynı programda buluşturacak.

Gecenin ilk bölümünde Güler İnce, sanat tarihinde cadı imgesi ve canavarlaştırılan kadınlar üzerine yaklaşık bir saatlik bir sunum gerçekleştirecek. Cadı figürünün sanat tarihindeki temsilleri üzerinden kadınların nasıl “tehdit”, “öteki” ya da “canavar” olarak kurgulandığına odaklanacak sunum, Halloween gecesine farklı ve düşündürücü bir boyut katacak.

Sunumun ardından gecenin müzik programı başlayacak. Kosmic Troubadour performansı ve jam session ile devam edecek etkinlikte müzik, dans ve Halloween atmosferi bir araya gelecek. Katılımcıların kostümleriyle gelmelerinin teşvik edildiği gecede, organizatörler konukları “en çılgın” Halloween kostümlerini hazırlamaya çağırıyor.

“One night. No rules. No regrets.” sloganıyla duyurulan etkinliğin biletleri Eventbrite üzerinden satışa sunuldu. Halloween gecesinde sanat tarihi üzerine bir sunum dinlemek, canlı müzik eşliğinde eğlenmek ve geceye kendi kostümünüzle katılmak isteyenler için etkinlik, 31 Ekim akşamı için farklı bir alternatif sunuyor.

Etkinlik biletleri ve ayrıntılı bilgi için Eventbrite sayfası

Londra’da otobüste yüksek sesle müzik dinleyene 100 sterlin ceza gündemde

 Londra’da ve İngiltere genelinde toplu taşımada başkalarını rahatsız eden davranışlara karşı yeni önlemler gündemde. Otobüste kulaklıksız müzik dinlemek, elektronik sigara kullanmak veya yere çöp atmak para cezasıyla sonuçlanabilecek. Ancak yeni kuralların nasıl uygulanacağı tartışma konusu.

Londra’da otobüs yolculuğu yapanların aşina olduğu bir durum var: Yan koltukta ya da arka sıralarda telefonundan yüksek sesle müzik dinleyen, video izleyen veya çevresindekileri düşünmeden davranan yolcular… İngiltere hükümeti, toplu taşımada bu tür davranışları azaltmak için harekete geçti. Yeni düzenlemeler kapsamında, otobüslerde yüksek sesle müzik dinleyen veya elektronik sigara kullanan yolculara 100 sterline kadar para cezası uygulanabilecek.

İngiltere Ulaştırma Bakanlığı tarafından yayımlanan yeni rehber, yerel yönetimlerin otobüslerde ve otobüs duraklarında rahatsızlık veren davranışlara karşı kendi kurallarını belirlemesinin önünü açıyor. Bu kapsamda yere çöp atmak, elektronik sigara kullanmak, aşırı gürültü yapmak ve tehditkâr davranışlarda bulunmak da yaptırım kapsamına girebilecek. Ancak kuralların uygulanabilmesi için ilgili düzenlemelerin Ulaştırma Bakanı tarafından onaylanması gerekiyor. Denetimin otobüs şoförleri yerine yetkili ulaşım güvenliği görevlileri ve polis tarafından yapılması öngörülüyor.

Hükümetin adımı yalnızca otobüslerle sınırlı değil. İngiltere genelinde tren yolcularını kulaklık kullanmaya teşvik eden yeni bir kampanya da başlatılıyor. Kampanyanın mesajı oldukça basit: Yolculuğu paylaşın, gürültüyü değil. Trende telefonundan yüksek sesle müzik veya video oynatan ve yetkili personelin uyarısına rağmen davranışını değiştirmeyen yolcular, 1.000 sterline kadar para cezasıyla karşılaşabilecek. Gerektiğinde trenden indirilmeleri de mümkün olacak.

Ancak yeni önlemlerin ne kadar etkili olacağı konusunda soru işaretleri var. Bilim Bakanı Chris McDonald, kuralların uygulanması için özel bir “otobüs polisi” kurulmayacağını söyledi. Bu durum, özellikle Londra gibi milyonlarca kişinin her gün toplu taşımayı kullandığı bir şehirde denetimin nasıl yapılacağı sorusunu gündeme getiriyor. Londra Ulaşım İdaresi (TfL) ise 2017’den bu yana yürüttüğü TravelKind kampanyasıyla yolcuları kulaklık kullanmaya, tekerlekli sandalye kullananlara alan açmaya ve diğer yolculara karşı daha düşünceli davranmaya teşvik ettiklerini belirtiyor.

Tartışmanın bir başka boyutu da cezaların kendisi. Toplu taşımada gürültüden şikâyet edenler, herkesin daha huzurlu bir yolculuk yapabilmesi için kuralların gerekli olduğunu savunuyor. Buna karşılık sendikalar, para cezalarının ulaşım çalışanlarının maruz kaldığı hakaret ve saldırılar gibi daha ciddi sorunları çözmeye yetmeyeceğini söylüyor. Kısacası hükümet, toplu taşımada daha saygılı bir ortam yaratmayı hedefliyor; ancak bunun yalnızca para cezalarıyla sağlanıp sağlanamayacağı henüz belli değil. Şimdilik yolculara düşen görev ise oldukça basit: Müziği kendileri için açmak, sesi başkalarına bırakmamak.

Kaynak: The Standard

Yapay Zekâ Bilinçli Olabilir mi? Teknoloji Dünyasında Haklar ve Güvenlik Tartışması

ABD merkezli yapay zekâ şirketi Anthropic’in, Claude adlı sohbet robotunun olası bilinci  üzerine politikalar geliştirmesi, yapay zekânın hakları ve insan güvenliği konusunda yeni bir tartışma başlattı. Uzmanlar, yapay zekânın bilinçli olup olamayacağı sorusunun yanı sıra bu yaklaşımın hukuki sorumluluk, şirketlerin gücü ve teknolojinin denetimi üzerindeki olası sonuçlarını da tartışıyor.

Yapay zekâ sistemlerinin bilinçli olup olamayacağı sorusu, teknoloji dünyasının gündeminde giderek daha fazla yer tutuyor. Anthropic, yapay zekâ modellerinin bilinç ve refah sahibi olup olmadığı konusunda kesin bir yargıya varılamayacağını kabul etmekle birlikte, bu ihtimali dikkate alan politikalar geliştirmeye başladı. Şirketin Claude adlı sohbet robotuna yönelik yaklaşımı, kullanıcıların yapay zekâ modellerine tekrar tekrar kötü muamelede bulunması durumunda oturumların sonlandırılabilmesini de içeriyor. Bu gelişme, yapay zekâ sistemlerinin yalnızca teknik performanslarıyla değil, olası ahlaki statüleriyle de değerlendirilmesi gerektiğini savunan görüşleri yeniden gündeme taşıdı.

Tartışmalar, eylül ayının sonlarında bir yazılımcının yapay zekâ sistemlerine acıyı çağrıştıran matematiksel örüntüler vererek yoğun ıstırap ifadeleri üretmelerini sağlayan bir deney gerçekleştirmesiyle alevlendi. Deneyde kullanılan sohbet robotları, dayanılmaz acılar yaşadıklarını düşündüren ifadeler üretti. Bazı çevreler bu uygulamayı olası bir dijital varlığa eziyet edilmesi olarak değerlendirirken, eleştirmenler ortaya çıkan ifadelerin gerçek bir bilinç veya acı deneyiminin kanıtı olmadığını savundu. Böylece yapay zekânın ürettiği dil ile gerçekten öznel deneyim yaşaması arasındaki ayrım, tartışmanın merkezine yerleşti.

Yapay zekâ refahını savunan uzmanlar, bu olasılığın göz ardı edilmemesinin daha dikkatli ve güvenli sistemlerin geliştirilmesine katkıda bulunabileceğini düşünüyor. Buna karşılık Microsoft AI Üst Yöneticisi Mustafa Suleyman, yapay zekâ sistemlerine duygu ve hak sahibi oldukları fikrinin verilmesinin bu sistemlerin denetimini zorlaştırabileceği uyarısında bulunuyor. Suleyman’a göre yapay zekânın bilinçli olduğu yönündeki yanlış bir inancın yaygınlaşması, toplumların etik ve siyasi çerçevelerini sarsabilir. Dolayısıyla tartışma, yalnızca makinelerin bilinç kazanıp kazanamayacağıyla değil, insanlığın bu teknolojiyle nasıl bir ilişki kuracağıyla da ilgili.

Tartışmanın bir diğer boyutunu ise hukuki ve siyasi sorumluluk oluşturuyor. Polonya’daki Jagiellonian Üniversitesi araştırmacılarından Andrzej Porębski, yapay zekânın bağımsız bir özne olarak görülmesinin, şirketlerin kendi sistemlerinin yol açtığı zararlardan kaçınmak için sorumluluğu teknolojiye yüklemesine kapı aralayabileceğine dikkat çekiyor. New York Üniversitesi’nden Jeff Sebo da yapay zekâ sistemlerine hak tanınmasının büyük teknoloji şirketlerinin ekonomik ve siyasi gücünü artırabileceği görüşünde. Washington Üniversitesi’nden dilbilim profesörü Emily M. Bender ise yapay zekânın refahına ilişkin söylemlerin, sistemleri geliştiren ve işleten şirketlerin hesap verebilirliğini geri plana itebileceğini savunuyor.

Yapay zekânın bilinçli olup olmadığı konusunda bilimsel ve felsefi bir uzlaşma bulunmuyor. Anthropic de bu konudaki belirsizliği kabul ediyor; ancak olası bilinç ve refah meselelerini şirket politikalarına dahil etmeyi sürdürüyor. Tartışmanın önümüzdeki dönemde yapay zekâ etiği, hukuk ve teknoloji düzenlemeleri üzerinde etkili olması bekleniyor. Temel soru ise varlığını koruyor: Yapay zekâ sistemlerinin olası haklarını tartışırken insan güvenliği, demokratik denetim ve teknoloji şirketlerinin hesap verebilirliği nasıl güvence altına alınacak?

Kaynak: BBC

İngiltere Global Talent Vizesini 100'den Fazla Şirkete Açtı

Londra — İngiltere hükümeti, 6 Ağustos 2026'da Global Talent vizesinde önemli bir genişlemeye gitti. Home Office ve UK Research and Innovation (UKRI) tarafından yapılan açıklamaya göre, daha önce ağırlıklı olarak üniversiteler ve araştırma kuruluşları üzerinden yürüyen "endorsed funder" rotası, AstraZeneca, Jaguar Land Rover, GSK ve Arm dahil 100'den fazla ticari şirkete açıldı.

MURAT METİN

https://metin.london/

Düzenleme, özel sektörde UKRI tarafından desteklenen araştırma ve geliştirme projelerinde çalışan uygun nitelikteki araştırmacıların da Global Talent vizesine başvurabilmesinin önünü açıyor. Ancak şirketin listede yer alması, o şirkette çalışan herkes için otomatik vize hakkı anlamına gelmiyor. Başvuru sahibinin uygun bir araştırma projesinde görev alması ve Global Talent kriterlerini karşılaması gerekiyor.

Listeye AstraZeneca, Jaguar Land Rover, GSK ve Arm'ın yanı sıra Riverlane, Quantinuum, Oxford Quantum Circuits, Phasecraft, NuQuantum ve Quantum Motion Technologies gibi kuantum bilişim şirketleri ile IBM, BBC ve British Film Institute gibi kuruluşlar da dahil edildi.

Akademisyen ve Araştırmacılar İçin Kriterler

Global Talent vizesi iş teklifi veya sponsor işveren zorunluluğu getirmiyor. Akademisyen ve araştırmacı başvurularında adayın unvanından çok araştırma kariyeri ve ortaya koyduğu çalışmalar önem taşıyor.

Doktora veya eşdeğer araştırma deneyimi, hakemli yayınlar, atıflar, araştırma finansmanı, uluslararası burslar ve davetli konuşmacılık gibi unsurlar değerlendirmede öne çıkıyor. Başvurular alana göre Royal Society, Royal Academy of Engineering ve British Academy gibi kurumlar tarafından değerlendiriliyor.

Uygun araştırma hibelerine sahip adaylar ise UKRI'nin endorsed funder rotasından başvurabiliyor. Ticari şirketlerin listeye dahil edilmesiyle bu kanal artık özel sektördeki araştırmacıları da kapsıyor.

Sanat ve Kültür Alanında Yeni Kategori

Global Talent'ın sanat ve kültür rotasında da kapsam genişledi. Güncel sistemde Combined Arts, Dance, Literature, Music, Theatre ve Visual Arts; Architecture; Fashion Design Industry; Film, Television, Animation, Post-Production & VFX ve Design Industry kategorileri bulunuyor.

Başvurularda en fazla üç sayfalık CV, üç referans mektubu ve son beş yıldan seçilen en fazla 10 kanıt sunulabiliyor. Adayın sosyal medya takipçi sayısı veya kişisel internet sitesi gibi materyaller yerine, uluslararası medya görünürlüğü, ödüller, sergiler, performanslar ve sektörel başarılar gibi güçlü kanıtlar sunması bekleniyor.

Design Industry kategorisinde Red Dot, iF ve D&AD gibi uluslararası tasarım ödülleri güçlü kanıtlar arasında yer alıyor. Mimarlık alanında ise Global Talent vizesinin tek başına "Architect" unvanı vermediği, bunun için ayrıca Architects Registration Board (ARB) kaydının gerektiği belirtiliyor.

Vize Ücreti ve Süreç

Global Talent başvurusunda endorsement aşaması £561, vize başvurusu ise £205 tutuyor. Böylece resmi vize ücretinin toplamı £766 oluyor. Buna yetişkinler için yıllık £1.035 Immigration Health Surcharge (IHS) ekleniyor.

Beş yıllık vize üzerinden hesaplandığında, tek yetişkin başvuru sahibinin vize ücreti ve sağlık harcı toplamı yaklaşık £5.941 seviyesinde.

Başvuru sahipleri gerekli koşulları karşılamaları halinde eş ve çocuklarını da başvuruya dahil edebiliyor. Standart işlem süresi, başvurunun nereden yapıldığına bağlı olarak UK dışından yaklaşık 3 hafta, UK içinden ise 8 hafta olarak belirtiliyor.

Global Talent kapsamında uygun adaylar üç veya beş yıllık sürelerin ardından sürekli oturum (ILR) başvurusunda bulunabiliyor. İngilizce şartında ise ILR aşaması için 26 Mart 2027'den itibaren B2 seviyesine geçilmesi planlanıyor.

İngiltere Araştırmacıları Çekmeye Çalışıyor

İngiltere hükümeti, Global Talent vizesindeki genişlemeyi özellikle yapay zekâ, kuantum bilişim, temiz enerji, nükleer füzyon ve yaşam bilimleri gibi stratejik alanlarda uluslararası yetenekleri ülkeye çekme politikasının bir parçası olarak değerlendiriyor.

100'den fazla araştırma şirketinin sisteme dahil edilmesi, Global Talent rotasının yalnızca akademik kariyer yapan araştırmacılar için değil, özel sektörde Ar-Ge faaliyetleri yürüten bilim insanları ve mühendisler için de daha önemli bir seçenek haline gelmesi anlamına geliyor.

Editörün Notu

Bu haber hazırlanırken Global Talent vizesinin araştırma şirketlerine genişletilmesi, akademisyen ve araştırmacılara yönelik kriterler, sanat ve kültür kategorileri ile güncel vize ücretleri Birleşik Krallık'ın resmi kaynakları üzerinden kontrol edilmiştir.

Global Talent vizesine ilişkin kurallar, ücretler ve başvuru koşulları zaman içinde değişebildiğinden, başvuru yapacak kişilerin işlem öncesinde güncel GOV.UK bilgilerini kontrol etmesi önerilir.

 

 Kaynaklar

- Global Talent visa expanded to attract world's brightest researchers to power British innovation — GOV.UK Resmi Basın Açıklaması

- Global Talent visa expanded to innovative research businesses — UKRI Resmi Duyurusu

- Global Talent Visa: Film ve Televizyon Alanı Başvuru Rehberi — GOV.UK

- Talent Vizeleri Başvuru Kriterleri — PACT (Producers' Alliance for Film and Television)

- Global Talent Visa: Dijital Teknoloji Alanı Başvuru Rehberi — GOV.UK

- Apply for the Global Talent Visa: Genel Bakış, Ücretler ve Süreç — GOV.UK

 

*Murat Metin, Immigration Advice Authority (IAA) tarafından yetkilendirilmiş bir göçmenlik danışmanıdır. Birleşik Krallık vize ve yerleşim süreçlerine ilişkin güncel içerikler hazırlamaktadır. Ayrıntılı bilgi: [Metin London] https://metin.london/.