F. Gül Özen, Parçalanma adlı romanında Türkiye’den Almanya’ya, Naime’den Naomi’ye uzanan yolculukta geçmişiyle bugünü arasında gidip gelen göçmen bir kadının yaşadığı ruhsal parçalanmayı ele alıyor. Danimarka’da yaşayan F.Gül Özen’le İngiltere’nin ardından geçtiğimiz günlerde Türkiye’de de yayımlanan PARÇALANMA hakkında sohbet ettik.
👉 Söyleşiyi Spotify'dan dinlemek için tıklayın!
👉Gül Özen'le Edebiyat Haber sitesinde yapılan söyleşiyi okumak için tıklayın!
“Londra’ya geldiğinizden bu yana ayrımcılık deneyimi yaşadınız mı?” Göçmenlere sahada sorduğumuz sorulardan biri de bu… Bu soruyu sorarak aydınlatmak istediğimiz birçok nokta var aslında; ama bazen öyle oluyor ki ayrımcılığa uğradığını söyleyen kişinin ayrımcı bir dil kullandığına şahit oluyorsunuz.
Tuncay Bilecen
Ayrımcılık olarak tarif edilen olgu; kişinin ayrımcılık olarak neyi tarif ettiği, dil becerisi, ev sahibi toplumla kurduğu ilişki, emek piyasasındaki konumu, yerleşilen toplumun sosyo-ekonomik yapısı, ulusal politikaları, kültürel benzerlik ve farklılıklarına göre değişebilir. Bütün bu parametreler “ayrımcılık deneyimi” olarak yaşanan olayın boyutunu belirliyor; çünkü bazen göçmenin ayrımcılık olarak ifade ettiği şey yaşadığı toplum açısından olağan bir durum da olabiliyor.
“GOOD GOOD!”
Bizim kültürel kodlarımızda “small talk” dedikleri bir hadise yok. Biz birine halini hatırını sormak istediğimizde, bunu gerçekten istediğimiz ve karşı tarafın halini merak ettiğimiz için sorarız genellikle. Şimdi bu kültürel kodlarla Londra’ya gelmiş birinin birkaç selamlaşma sonrasında yaşadığı hayal kırıklığını düşünün. Bunu hepimiz yaşamışızdır. İlk geldiğim günlerde konuk olduğum üniversitenin ortak mutfağında karşılaştığım bir akademisyen selam verdikten sonra “how is it going?” diye sormuştu, bu soru üzerine üç dakika konuştuğumu hatırlıyorum. Karşımdaki kişi ağzı açık beni dinlemek zorunda kaldı. Oysa sonradan öğrendim ki bu soruya verilen yanıt “good good!”tan ibaretmiş. Yaşadığım bu kültürel çatışmayı bir ayrımcılık deneyimi olarak ifade edebilir miyiz? Elbette hayır.
Kendi kültürel değerlerini referans noktası yapmak üstelik başka bir toplumda yaşarken bu konuda ısrarcı olmak uyum sürecini uzatmaktan başka bir işe yaramıyor. Buradan bağlı olduğumuz kültürel değerleri terk edelim, içinde yaşadığımız toplumun değerlerini kabul edelim mesajı çıkarılmasın.
TOPLUMUN İMAJINI BOZANLAR
Ayrımcılık sadece kültürel farklılıklarla ilgili bir durum değil elbette. Son yıllarda, özellikle aşırı sağın yükseldiği ülkelerde karşımıza çıkan yabancı düşmanı politik söylem, göçmen karşıtı yasalar, kamusal alanda yapılan ayrımcı muamele göçmenler için hayatı daha da zorlaştırabiliyor.
Görüşmeler sırasında “burada hiç ayrımcılıkla karşı karşıya geldiniz mi?” sorusunu sorduğum bir görüşmeci şu cevabı vermişti: “Eskiden halk seviyordu insanları. Şimdi sevmiyorlar, ters bakıyorlar. Dünyanın her yerinde ırkçılık var. Diyorlar ya İngiltere’de ırkçılık yok, olmaz olur mu? İnsanların ülkesine geliyorsun ilticacı olarak, insanların ülkesindeki malları gasp ediyorsun, iş olanaklarını alıyorsun… İster istemez bundan hoşlanmıyorlar.”
Başka bir görüşmeci ise Türkiyeli toplumun içinden çıkan bazı kişilerin toplumun imajını olumsuz yönde etkilediğini söylüyordu: “Bir yandan Türkiyeliler aslında burayı canlandırdılar, marketler, restoranlar çok ciddi etkileri var, ama çok abuk sabuk şeylerde de Türklerin çok kötü şeyleri var… Yok, bilmem Diana’nın cenazesinde çiçek çalan Türk, yok bilmem Kraliçe’nin kuğusunu yiyen Türk… Yani böyle o kadar saçma sapan şeylerle Türkler ortaya çıkıyor ki, yok bilmem en büyük mafyanın başında Türk mafyası… Adamlar ırkçılık yapsa da haklı.”
“AYRIMCILIK YAPSALAR DA HAKLILAR”
Göçmenler zaman içerisinde yaşadıkları sosyal ortama adapte olurken, nasıl ilk geldikleri sırada oraya son yerleşmiş olan göçmen grubu tarafından dışlanıyorlarsa, bulundukları yeri sahiplenme duygusuyla kendilerinden sonra gelen göçmen grubunu da dışlamaya başlıyorlar. Bu dışlama bazen değerler, tutum ve davranışlar üzerinden de tezahür edebilmektedir. Ayrımcılık deneyimine ilişkin sorulara verilen cevaplardan çıkan ilginç sonuçlardan biri de göçmenlerin ayrımcılığı olumlaması, adeta haklı görmesi veya yeni gelen göçmen gruplara karşı ayrımcı bir dil kullanması idi: “İngilizler Londra’da kalmıyorlar artık. Boşalttılar Londra’yı… Londra, kozmopolitik, bütün ülkelerin insanların bulunduğu bir yer oldu. (Ayrımcılık) yapsalar da ben haklı buluyorum. Çok iyi bir şeyler yapmıyoruz. Altlarında Türkler’in en son model arabalar (…) aynı zamanda yardım alıp da bütün bunları yapan yine Türkler… Şimdi bunları düşününce bizim ülkemize böyle yabancılar gelse, ülkeyi böyle kullansalar, acaba biz böyle aman ne güzel der miyiz? Hiç sanmıyorum. Onun için ben biraz normal görüyorum yani. Yapsalar da normal görüyorum.”
GÖÇMENİN GÖÇMENE AYRIMCILIK YAPMASI
Ayrımcılık deneyimi kamusal alandan ziyade daha çok işyerlerinde hissediliyor. Bir görüşmeci yaşadığı deneyimden yola çıkarak buna ilişkin “invisible border” örneğini vermiş, eşit koşullarda yarışılsa bile üst düzey görevlere Türkiyelilerin gelmesinin çok daha zor olduğunu belirtmişti. Doğrudan olmasa da hissedilen bir ayrımcılık yaşadıklarını belirtenler bunu karşı tarafın “üstten bakması” olarak ifade ediyorlar.
Ayrımcılığa en çok uğrayan göçmenlerin bir süre sonra yeni gelen göçmenlere ilişkin ayrımcı bir dil kullanması göçmenlik psikolojisinin tipik özelliklerinden biridir. Bir görüşmeci, kendi deneyiminden yola çıkarak Türkiyeli göçmenler arasında siyahlara veya diğer göçmen gruplarına ilişkin bulunan önyargıların devam ettiğini belirtmektedir: “Ezildiğini hisseden ezeceği başka bir grup bulduğunda kendini şahlanmış hissediyor. Sınıf çatışmasından çok güç çatışması desek daha iyi olur belki. Bence işin içinde ırkçılık da var. İlk geldiğim yıllarda dikkatimi çekiyordu. Otobüste otururken Türkçe konuşan birileri kimse Türkçe bilmiyormuş gibi yüksek sesle konuşuyor. Onların siyahlara ve Hintlilere karşı ırkçı yorumlarına şahit oluyorsun.”
“PEKİ, BİZİM TOPLUM AYRIMCILIK YAPIYOR MU?”
Fotoğraf: Brexit oylaması sonrasında göçmenlerin çoğu daha fazla ayrımcı muameleye kaldıklarını ifade ediyor.
Bu yazıda, yaklaşık altı yıldır, Yüksek Hızlı Treni (YHT) haftada üç - dört defa kullanan biri olarak İzmit – İstanbul hattına ilişkin gözlemlerimi paylaşacağım. Bu altı yıl zarfında sistemi oturtma adına hiçbir ilerleme kaydedilmeyen İzmit – İstanbul hattında yaşanan trajikomik uygulamalara yer vereceğim.
Hadi o zaman İzmit
– İstanbul hattında artık olağan hale gelen çağdışı, absürt uygulamaları
sırasıyla anlatalım.
Öncelikle
TCDD’nin online bilet alınan web sitesinin kullanıcı dostu olmadığını
söyleyerek söze başlayalım. Sistemin aşinası olmayan birisi için TCDD web
sayfasından bilet satın almak oldukça zahmetli bir iş.
Sorun bilet
almakla da çözülmüyor. Normal bir demiryolu sisteminde trene nasıl binersiniz?
İlgili platforma gelir, aldığınız biletin barkodunu okutur, turnikeden geçer,
koltuğunuza oturursunuz.
Peki, TCDD’de
bu iş nasıl oluyor? Treninizin kalkmasına dakikalar kala güvenlik kapısından
geçerek upuzun bir kuyrukta sıraya girip dört kişinin manuel bir şekilde
biletlerinizi kontrol etmesini bekliyorsunuz. Yaşlı, engelli veya yabancı
yolcular için elbette kolaylaştırıcı bir memurun olması gerekir ama diğer yolcular
dakikalarca bu eziyeti neden çekiyor? Neden çok basit bir turnike sistemi yıllardır
kurulamıyor?
Bir başka husus
da bekleme salonlarındaki ekranların garabeti. İzmit istasyonunun bekleme
salonunda 6-7 tane ekran var. Bunlardan biri bildiğiniz dev ekran. Ancak
ekranların hiçbiri yolculara bilgi sunmak için kullanılmıyor.
"BİLGİLENEMEME
EKRANI"
Normal bir
demiryolu sisteminde bu bilgi ekranları ne işe yarar? Birkaç dakika önce
hareket etmiş ve bir saat içinde hareket edecek trenlerin bilgisi
yer alır bu ekranlarda. Yolcu da ona göre rötar var mı, tren zamanında kalkacak
mı, hangi platformdan kalkacak, bunu öğrenir.
Peki, TCDD’de
bu iş nasıl oluyor? Ekranların birinde tüm TCDD tren seferleri sırasıyla
dönüyor. Örneğin siz 18.22 treniyle İstanbul’a gideceksiniz, bekleyin ki o trenle
ilgili bilgi gelsin… Sabah altıdan itibaren tüm seferleri takip etmek
zorundasınız. Yahu, 18’de bekleme salonunda oturan yolcuyu ne ilgilendirir sabah
06.25 treni? Yakın zamandaki tren seferlerini oraya koymak çok mu zor? Diğer
ekranlarda gösterilen yan yana dizilmiş takım elbiselilerin kurdele kesme
merasimlerini ve güdük propaganda görüntülerini hiç saymıyorum.
GECİKME
ZATEN VAR, ANONSA NE HACET
Normal bir
demiryolu sisteminde tren gecikirse ne yapılır? Genelde çok fazla gecikme olmaz
ama ola ki olursa yolculara bu konuda açıklayıcı bir anons yapılır.
Peki, TCDD’de
bu iş nasıl oluyor? İstanbul’dan hareket eden trenler genellikle zamanında
hareket ediyor, ama İzmit’ten İstanbul’a giden hiçbir tren zamanında gelmez. On ya da yirmi dakika trenine göre muhakkak gecikme olur. Bu konuyla ilgili bir
anons duyamazsınız. Ancak gecikme bir saati bulursa, anons yapılır.
Bazı anonslardaki
Türkçe katliamına değinmeden de geçemeyeceğim. Örneğin, bu anonslardan biri şöyle: “Eskişehir yönüne gidecek olan yolcularımızın bilet kontrol noktalarından geçerek ikinci perona geçmeleri önemli rica olunur.” Geçerek, geçmek!
SİGARA İÇENLERE
ÖNCELİK
Normalde platformlarda
sigara içilmesi yasak. Bunu görevliler de dahil umursayan kimseyi bugüne kadar görmedim. Sigara içilmez, levhaları olsa da bunu dikkate alan yok.
Normal bir
demiryolu sisteminde tren gelince yolcular nasıl biner? Önce inecekler iner,
ardından da binecekler biner.
Peki, TCDD’de
bu iş nasıl oluyor? Önce büyük bir aceleyle o bir dakika içinde sigarasından
beş altı fırt almak için aceleyle trenden inenleri beklemek zorundasınız. İllâ önce onlar inecek ve yüzünüze içtikleri sigaranın dumanını üfleyecekler. Ardından inecekler inecek sonra da sigara bulutu içinde siz trene bineceksiniz.
TRENİN
İÇİNDE: YANLIŞ ANONSLAR SİLSİLESİ
Trene
bindiğinizde; “değerli hanımefendiler, beyefendiler ve kıymetli çocuklar Söğütlüçeşme
seferini yapacak yüksek hızlı trene hoş geldiniz. Türkiye Cumhuriyeti Devlet Demir
Yolları Taşımacılık Anonim Şirketi’ni tercih ettiğiniz için teşekkür eder, iyi
yolculuklar dileriz” anonsu karşılıyor sizi. Ardından bu anonsun İngilizcesini kibar
bir kadının sesinden dinliyorsunuz. Ancak bu anonsları örneğin Pendik, Bostancı
istasyonlarında da tekrar tekrar dinlemeye devam ediyorsunuz. Oysa bu
istasyonlardan trene binen kimse yok. Birisi bilet almak istese de sistem izin
vermez. Peki, hiç yolcu binmiyorsa biz bu anonsları iki farklı dilde dinlemeye
neden devam ediyoruz? Birisi de yıllardır çıkıp sormuyor mu? “Yahu, burada
binen yolcu yok, biz bu anonsları niye sürekli yapıyoruz!” diye.
Üstelik bu
anons tren Bostancı’dan Söğütlüçeşme’ye doğru hareket ettiğinde yapıldığında
acemi yolcuların çoğu ayağa kalkarak trenin istasyona varmak üzere olduğunu
sanıyor ve on dakika boyunca ayakta yolculuk yapmak zorunda kalıyor.
Bu ses
kirliliğinin yanı sıra ışık kirliliğinden de söz etmek gerekir. Örneğin 6.30
treniyle İzmit’e yolculuk yapacaksınız. Ne beklersiniz? Trenin biraz daha loş
olmasını değil mi? Hayır, inadına tüm beyaz florasan ışıkları gözünüze gözünüze
geliyor. Çok mu zor bu saatlerde vagonların bazı ışıklarını kapalı tutmak?
SİNYAL
KONTROLÜ NEDENİYLE DURULMUŞTUR!
Baştan söyleyeyim;
İzmit – İstanbul arasında yolculuk yapanlar için “Yüksek Hızlı Tren” diye bir
şey söz konusu değil… Hızlı dememiş, hızını alamamışlar “yüksek hızlı” demişler, ancak bu tren İzmit – İstanbul arasını saatte yaklaşık 65 km hızla gidiyor ve 1
saat 24 dakika bu yolculuğu gerçekleştiriyor. İzmit’ten İstanbul’a gidecekseniz
gecikmelerle bu yolculuk 2 saati buluyor.
Rayların henüz
yenilenmediğinden olsa gerek özellikle Pendik’ten sonra tren en az iki defa birkaç
dakikalığına duruyor. Bazen bu durmalar daha uzun da sürebiliyor. O sırada şu
anonsu duyuyorsunuz: “sin-yal kontrolü nedeniyle durulmuştur.” Anlıyorsunuz ki
tren karşıdan gelen treni bekleyecek. O gelene kadar da hareket etmeyecek.
Nihayet İstanbul’a
geldiğinizde ise Söğütlüçeşme istasyonunda trenle platform arasında yükseklik
farkı olduğu için ellerinde çelik levhalar taşıyan görevlileri bekliyorsunuz.
Kapı açılır açılmaz onlar koşturup bu çelik levhaları yerleştiriyorlar ve
trenden ancak öyle iniyorsunuz.
Özetle, TCDD, çok basit düzenlemelerle giderilebilecek sorunları bile yıllardır çözemeyen, çağın gerisinde kalmış, köhneleşmiş bir kurumsal zihniyetin sembolü gibi duruyor.
***
AKP DÖNEMİ ZARARI 84 MİLYAR TL
Bütün bunlar ilk bakışta küçük aksaklıklar gibi görünebilir. Ancak mesele yalnızca kötü anonslar ya da çalışmayan ekranlar değil. Mustafa Bildircin’in Birgün’de çıkan yazısına göre; AKP döneminde Türkiye Cumhuriyeti Devlet Demiryolları’nın yalnızca raylardan değil, kurumsal akıldan da çıktığı görülüyor. Habere göre, 2002’den bu yana “serbestleşme” ve özelleştirme politikalarıyla parçalanan kurum, liyakat yerine siyasi kadrolaşmanın merkezi haline getirildi. 2013’te çıkarılan yasa sonrası TCDD ikiye bölünürken, yıllardır kamu hizmeti veren yapı şirket mantığıyla yönetilmeye başlandı. Raylı taşımacılıkta fiilen tekel konumunda olmasına rağmen kurumun zararının her yıl katlanarak artması, kötü yönetimin en görünür sonucu olarak öne çıkıyor.
Haberde paylaşılan mali tablolar, kurumun nasıl bir kara deliğe dönüştüğünü de gözler önüne seriyor. TCDD’nin 2022’de 6,3 milyar TL olan zararı, 2023’te 11,4 milyar TL’ye, 2024 sonunda ise yaklaşık 36,5 milyar TL’ye yükseldi. Böylece kurumun AKP iktidarı boyunca biriktirdiği toplam zarar 84 milyar TL’yi, yani yaklaşık 11,2 milyar doları buldu. Bir zamanlar “demir ağlarla örülen” ülkenin demiryolları, bugün kamu kaynaklarını tüketen ve sürekli zarar eden bir yönetim krizinin simgesine dönüşmüş durumda.
FACİALAR GÖZ GÖRE GELDİ
AKP döneminde demiryolları ayrıca iki büyük tren faciasıyla hatırlanıyor. 2004’teki Pamukova Tren Kazası, Türkiye’de demiryolu tarihine yalnızca bir “kaza” olarak değil, siyasetin mühendisliğin önüne geçirilmesinin ağır sonucu olarak geçti. “Hızlandırılmış tren” adı verilen proje, uzmanların ve meslek odalarının tüm uyarılarına rağmen, yüz yılı aşkın süredir kullanılan eski hatlar üzerinde adeta siyasi bir vitrin projesi gibi devreye sokuldu. Altyapı yenilenmeden hız artırıldı; raylar, traversler ve sinyalizasyon yüksek hıza uygun hale getirilmeden trenlere “hadi bakalım, biraz hızlı gidin” denildi. Sonuçta 37 kişi yaşamını yitirdi, onlarca insan yaralandı.
Aradan yıllar geçti ama zihniyet değişmedi. 2018’deki Çorlu Tren Faciası da benzer bir ihmal zincirinin sonucu olarak yaşandı. Kapıkule-Halkalı seferini yapan trenin raylarının altındaki menfezin çökmesi sonucu beş vagon devrildi; 25 kişi hayatını kaybetti, yüzlerce kişi yaralandı. Uzmanlar, bölgede yeterli jeoteknik incelemelerin yapılmadığını ve altyapının gerekli şekilde denetlenmediğini söyledi. Yani rayların altındaki toprağın bile “idare eder” mantığıyla bırakıldığı bir sistemde, trenin raydan çıkması aslında kimseyi şaşırtmamalıydı. Demiryolu gibi milimetrik hesaplarla yürüyen bir alanda bakım, denetim ve mühendislik yerine kadercilik tercih edilince, ortaya “ulaşım politikası” değil, düzenli aralıklarla tekrarlanan facialar çıktı.
***
İzmit – İstanbul hattında yaşanan bitmeyen gecikmeler, anlamsız anonslar, çalışmayan sistemler ve “sinyal kontrolü nedeniyle durulmuştur” cümlesi insana artık yalnızca kötü organize edilmiş bir yolculuğu değil, yıllardır ihmal edilen bir kurumun hikâyesini hatırlatıyor. Çünkü demiryollarında mühendislik, planlama ve liyakat geri çekildiğinde ortaya bazen yalnızca eziyet değil, Pamukova ve Çorlu’da olduğu gibi telafisi olmayan facialar çıkıyor.
Sanat tarihçisi Dr. Güler İnce, Londra’nın çok kültürlü yerleşim yerlerinden biri olan Harringay Green Lanes’in göç, kentleşme ve toplumsal değişim tarihini ele alan özel bir yürüyüş turu düzenleyecek.
İnce’nin rehberliğinde gerçekleştirilecek “Green Lanes: A street shaped by migration” başlıklı tur, bu yıl 12-20 Eylül tarihleri arasında düzenlenecek Open House Festival programında yer alıyor. Tur, 16 Eylül Çarşamba günü saat 14.00’te Manor House Station yakınındaki Park View Cafe önünden başlayacak ve yaklaşık bir buçuk saat sürecek.
Green Lanes’in bugünkü kimliğinin oluşumunda göçün belirleyici rolüne dikkat çekilecek turda, bölgenin son 150 yıllık dönüşümü ele alınacak. Tarihî haritalar, eski fotoğraflar ve bölgedeki yapılar üzerinden gerçekleştirilecek yürüyüşte, Green Lanes’in Londra’nın hareketli ve çok kültürlü caddelerinden birine nasıl dönüşümünün hikâyesi anlatılacak.
Turun önemli başlıklarından birini ise Kürt toplumunun Green Lanes’in sosyal ve kültürel yapısının oluşumundaki rolü oluşturuyor. Katılımcılar, göçün yalnızca nüfus hareketliliği anlamına gelmediğini; mahallelerin ekonomik, kültürel ve sosyal yapısını da dönüştürdüğünü bölgenin gündelik hayatı üzerinden gözlemleme fırsatı bulacak.
Dr. Güler İnce, yürüyüş boyunca Victorian dönemi evleri, yerel alışveriş alanları ve Green Lanes çevresindeki kentsel dokuyu göç, hafıza ve aidiyet kavramları çerçevesinde ele alacak.
Yaklaşık bir saatlik yürüyüş ve duraklamalardan oluşan tur, Londra’nın bugününü anlamak için kentin geçmişine ve farklı göçmen topluluklarının kente bıraktığı izlere bakmayı amaçlıyor. Open House Festival kapsamında gerçekleştirilen etkinlik, Open City tarafından yürütülen ve Londra’nın mimari, tarihî ve toplumsal hikâyelerini farklı perspektiflerden anlatmayı amaçlayan Golden Key Academy programının bir parçası olarak düzenleniyor.
Tur, 16 Eylül 2026 Çarşamba günü saat 14.00’te başlayacak. Katılım için önceden bilet alınması gerekiyor. Yürüyüş, Green Lanes’in kuzey bölümünde, toplu ulaşım bağlantılarının bulunduğu bir noktada sona erecek.
Dr. Güler İnce, Londra’da uzun süredir sanat tarihi, müze ve şehir turları düzenliyor. Daha önceki turlarında Victoria & Albert Museum ve British Museum gibi Londra’nın önemli kültür kurumlarını sanat tarihi perspektifiyle ele alan İnce, bu kez kentin kültürel mirasını göç ve kentleşme üzerinden okumaya odaklanıyor.
https://programme.openhouse.org.uk/listings/13798
Cambridge’in en genç siyah profesörü unvanını taşıyan Jason Aday’ın ölümü, yalnızca akademik etik tartışmasını değil, siyah akademisyenlerin İngiltere’de karşı karşıya kaldığı ırkçı baskıyı ve medyanın rolünü de İngiltere gündemine taşıdı.
İngiltere’de Cambridge Üniversitesi’nin en genç
siyah profesörü olarak tarihe geçen sosyolog Jason Arday’ın ölümü, ülkenin
akademi ve medya dünyasında haftalardır devam eden tartışmayı yeni bir aşamaya
taşıdı. 41 yaşındaki Arday, akademik çalışmaları ve özgeçmişindeki bazı
iddialar hakkında art arda yayımlanan haberlerin ardından 5 Ağustos’ta
Cambridge’deki görevinden istifa etmiş, dokuz gün sonra Güney Londra’daki
evinde ölü bulunmuştu. Polis ölümünü şu aşamada “beklenmedik ancak şüpheli
olmayan” bir ölüm olarak değerlendiriyor. Ailesi ise Arday’ın Cambridge’de
profesör olarak göreve başlamasından bu yana “sürdürülen taciz ve
itibarsızlaştırma kampanyasına” maruz kaldığını ve “yanlış bilgi kampanyasının
Jason için çok ağır olduğunu” açıkladı.
Tartışmanın merkezindeki iddiaların ortaya
çıkmasında Cambridge’de daha önce görev yapmış akademisyen Nathan Cofnas’ın
önemli bir rolü bulunuyor. Kendisini “race realist” olarak tanımlayan Cofnas,
siyah insanların zekâsı ile beyaz insanların zekâsı arasında biyolojik
farklılıklar bulunduğunu savunan görüşleriyle tanınıyor. Cofnas’ın Arday’ın
doktora tezindeki bazı bölümlerin daha önce yayımlanmış çalışmalardan
alındığını ileri sürmesinin ardından konu hızla akademik bir soruşturmadan
ulusal bir medya kampanyasına dönüştü. Cambridge daha önce Arday’ı “iğrenç bir
kampanyanın kurbanı” olarak savunmuş olsa da daha sonra akademisyenin akademik
geçmişi ve üniversiteye atanma süreci hakkında soruşturma başlattı. Arday
intihal suçlamalarını reddetti; doktora yaptığı Liverpool John Moores
University tarafından yürütülen önceki incelemede ise doktora derecesinin
korunmasına karar verilmişti.
Ancak Arday dosyasını tartışmalı hale getiren asıl
mesele, akademik etik kurallarının ihlal edilip edilmediğinden daha geniş bir
soruya işaret ediyor: Neden bazı akademisyenlere yöneltilen iddialar
üniversite içinde yürütülen soruşturmalar olarak kalırken, Arday’ın dosyası
günlerce gazete manşetlerinin merkezinde yer aldı? Guardian yazarı Hugh Muir, 19 Ağustos tarihli değerlendirmesinde bu ayrımı özellikle vurguladı.
Muir, Cofnas ve sağ kanat medya çevrelerinin Arday’ı kültür savaşlarının
sembolüne dönüştürdüğünü savunurken, aynı zamanda gazetecilerin akademik
dürüstlük konusunda gerçek soruları araştırma hakkının bulunduğunu da kabul
ediyor. Ona göre sorun, meşru gazetecilik ile ırkçı bir “cadı avının” birbirine
karışmış olması.
Bu tartışmayı yalnızca Arday’ın kişisel hikâyesi
üzerinden okumak ise İngiltere akademisindeki daha büyük tabloyu gözden
kaçırmak anlamına geliyor. Universities UK verilerine göre 2020/21 akademik
yılında ülkedeki akademik personelin yalnızca yüzde 2,5’i siyahtı; aynı yıl
İngiltere üniversitelerinde sadece 160 siyah profesör bulunuyordu. Daha güncel
HESA verilerini kullanan University and College Union ise 2023/24’te siyahların
Birleşik Krallık profesörlerinin yalnızca yaklaşık yüzde 1’ini oluşturduğunu
belirtiyor. Universities UK ayrıca üniversitelerde ırkçı taciz ve saldırıların
hâlâ önemli bir sorun olduğunu vurguluyor. Bu tablo, siyah akademisyenlerin
akademinin üst kademelerinde hâlâ son derece az olduğu bir ülkede, siyah bir
profesörün başarısının neden yalnızca bireysel bir akademik başarı olarak
değil, aynı zamanda “DEI”, liyakat ve temsil tartışmalarının sembolü olarak
görülmeye başladığı sorusunu gündeme getiriyor.
Bu nedenle Arday’ın ölümü sonrasında ortaya çıkan
tepkinin yalnızca akademisyenler arasında kalmaması şaşırtıcı değil. 17
Ağustos’ta Londra’daki Trafalgar Square, Arday’ı anmak için düzenlenen büyük
bir anma töreninde on binlerce kişi katıldı. Siyah giyinen kalabalık ellerinde
çiçekler ve “Rest in Power Professor Jason Arday” yazılı pankartlarla toplandı;
konuşmaların ardından bir dakikalık saygı duruşunda bulunuldu. Arday’ın
arkadaşları, akademisyenler, milletvekilleri ve ırkçılık karşıtı aktivistler,
onun ölümünden önce maruz kaldığı yoğun medya baskısının araştırılması
çağrısında bulundu.
Arday vakasının bundan sonra bırakacağı en önemli
soru belki de “Arday haklı mıydı, haksız mıydı?” sorusu olmayacak. Akademik
etik iddiaları elbette araştırılmalı; üniversiteler akademik dürüstlükten taviz
vermemeli ve gazeteciler de kamu yararını ilgilendiren iddiaları
soruşturabilmeli. Fakat aynı zamanda şu sorunun da sorulması gerekiyor: Bir
siyah akademisyen hata yaptığında, onun hatası ne zaman bireysel bir mesele
olmaktan çıkıp bütün bir siyah akademisyenler kuşağının yeterliliğini
sorgulamak için kullanılan bir araca dönüşüyor? Arday’ın cenaze sonrası
anmasında Trafalgar Square’i dolduran binlerce insanın taşıdığı öfke tam da bu
sorudan kaynaklanıyordu. İngiltere akademisinin önündeki asıl sınav, yalnızca
Arday’ın kariyerinde neyin doğru neyin yanlış olduğunu ortaya çıkarmak değil;
siyah akademisyenlerin hem yükselirken hem de hata yaptıklarında neden hâlâ
beyaz meslektaşlarından farklı bir mercek altında değerlendirildiğini
sorgulamak olacak.
Birleşik Krallık'ta ilk kez göçmen suç oranlarına ilişkin bir rapor yayınlandı. Göç Kontrol Merkezi (CMC) tarafından hazırlanan bu rapor, göçmenlerin suç oranlarına dair çarpıcı veriler sunuyor. Rapora göre yabancı uyruklular, İngiliz vatandaşlarına kıyasla neredeyse iki kat daha fazla suç işliyor.
Raporun Ortaya Koyduğu Veriler
CMC'nin ülkedeki 43 polis teşkilatına gönderdiği bilgi
talepleri sonucunda derlenen veriler, 2024'ün ilk 10 ayında İngiltere ve
Galler'de toplam 131 bin yabancı uyruklu tutuklaması gerçekleştiğini
gösteriyor. Bu rakam, toplam tutuklamaların %16.1'ini oluşturuyor. (Yabancı
uyruklular, ülke nüfusunun %9'unu oluşturuyor.)
Rapora göre, 2024 yılının ilk 10 ayında yabancı uyruklular
arasında cinsel suçlardan tutuklanma oranı, İngiliz vatandaşlarından 3.5 kat
daha fazla. Bu dönemde toplam 2.775 yabancı uyruklu kişi tecavüz suçlamasıyla
tutuklandı.
En Fazla Suç Oranına Sahip Ülkeler
Rapor, en fazla tutuklama oranına sahip beş ülkeyi de
belirledi. Buna göre, Birleşik Krallık'ta en fazla suç işlendiği tespit edilen
beş ülke şu şekilde sıralandı: Arnavutluk, Afganistan, Irak, Cezayir ve Somali.
Raporda toplamda 48 ülkenin Birleşik Krallık vatandaşlarından daha yüksek suç
işleme oranına sahip olduğu vurgulandı.
Hükümet ve Kamuoyundan Tepkiler
Raporun yayınlanmasıyla birlikte siyasetçiler ve kamuoyundan
farklı tepkiler geldi. Muhafazakar Parti'den Robert Jenrick, "Britanya
halkı bu gerçekleri bilmeye hakkı var," diyerek, verilerin kamuya
açıklamasının önemini vurguladı. Reform Partisi lideri Nigel Farage da daha
önce bu bilgilerin kamuya sunulması için çaba harcamış, ancak başarılı
olamamıştı.
CMC Araştırma Direktörü Robert Bates ise, "Toplumun
dokusunu bozan kitlesel göç politikaları şu ana kadar ciddi güvenlik
sorunlarına yol açtı. Yetkililerin, kamu güvenliği konusunda daha ciddi adımlar
atması gerekiyor," şeklinde konuştu.
Göçmen karşıtlarının ekmeğine yağ sürecek
Rapor, göç politikalarına ilişkin yeni tartışmaları da
beraberinde getirdi. Hükümetin, göçmen politikalarını ve vize sistemlerini daha
sıkı denetlemesi gerektiği yönünde çağrılar yapılırken, insan hakları
savunucuları ise suç oranlarının uluslararası hukuka uygun olarak
değerlendirilmesi gerektiğini savunuyor. Anlaşılan o ki İngiltere’deki göçmen
karşıtı politik oluşumlar bu tür raporlardan cımbızladıkları istatistikleri göçmen
karşıtı politikalara malzeme yapmaya devam edecek.
Bournemouth’un Boscombe bölgesi, 30 Ağustos Pazar günü
müzik, sanat ve dayanışmayı buluşturan Increase the Peace Festival’e (Barışı
Büyüt Festivali) ev sahipliği yapacak. Boscombe High Street ve çevresindeki
mekânlara yayılacak festivalin öne çıkan isimlerinden biri, uluslararası alanda
tanınan Kürt sanatçı Suna Alan olacak. Alan, festival sahnesinde Kürtçe
şarkılarını barış ve dayanışma için seslendirecek.
BOURNEMOUTH – İngiltere’nin
güneyindeki Bournemouth’ta düzenlenen Increase the Peace Festival, 30 Ağustos
2026 Pazar günü farklı kültürleri müzik, sanat ve dayanışma etrafında bir araya
getirecek. Saat 13.00’te başlayacak festival, Boscombe High Street’in yanı sıra
Chaplin’s & The Cellar Bar gibi bölgenin önemli müzik mekânlarına yayılarak
gün boyunca devam edecek.
Festivalin bu yılki programında Kürt müziği de güçlü bir
şekilde yer alacak. Kürt sanatçı Suna Alan, festivalin ana sanatçıları arasında
sahneye çıkacak. Alan, Kürtçe şarkılarıyla Boscombe’dan barış ve birlikte yaşam
mesajı verecek.
Kürt müziğinin geleneksel hafızasını çağdaş yorumlarla
buluşturan Alan’ın performansı, farklı halk ve kültürleri buluşturmayı
amaçlayan festivalin ruhuyla da örtüşüyor. Suna Alan’ın yanı sıra Freefall
Collective, The Undercover Hippy, Midnight Alliance, Mischa & The Merry
Many, TuTo Tribe ve Kitty Stewart gibi çok sayıda grup ve müzisyen festival
kapsamında sahne alacak.
Festivalin hedefi
Increase the Peace, yalnızca bir müzik festivali olmanın
ötesinde, Boscombe ve Bournemouth’ta farklı geçmişlerden gelen insanların
birbirlerini tanımalarını, ortak yönlerini keşfetmelerini ve daha barışçıl bir
mahalle yaşamını birlikte kurmalarını amaçlıyor.
Festivalin dikkat çeken çalışmalarından biri de “Human
Library” (İnsan Kütüphanesi) olacak. İnsanların kendi yaşam deneyimlerini ve
hikâyelerini doğrudan birbirleriyle paylaşmalarına imkân veren etkinlik,
önyargıları kırmayı ve farklı topluluklar arasında diyaloğu güçlendirmeyi
hedefliyor.
Boscombe’da “Barış Duvarı”
Festival katılımcıları sanatçılarla birlikte “The Wall of
Peace” (Barış Duvarı) oluşturacak. Kolektif çalışma, Boscombe’da yaşayan farklı
toplulukların hikâyelerini ve ortaklıklarını görünür kılacak.
Festivalden elde edilen gelirin tamamı, Boscombe ve Bournemouth bölgesindeki yerel yardım kuruluşlarıyla birlikte yürütülecek yeni toplumsal projelerin desteklenmesinde kullanılacak.
“Bütün toplulukların birlikte gelmesi, birlikte dans
etmesi” çağrısıyla düzenlenen Increase the Peace, 30 Ağustos’ta Boscombe’u gün
boyunca büyük bir açık hava buluşmasına dönüştürecek. Kürt sanatçı Suna Alan da
Kürtçe ezgileriyle bu çok kültürlü buluşmada barışın seslerinden biri olacak.
Increase the Peace Festival
Tarih: 30 Ağustos 2026, Pazar
Başlangıç: 13.00
Yer: Boscombe High Street ve çevresindeki mekânlar, Bournemouth
Bilet: Açık hava etkinlikleri ücretsiz; kapalı mekânlar için önerilen
bağış 5 sterlin, tüm gün festival bilekliği 20 sterlin. Çocuklar ücretsiz.
Daha fazla bilgi ve program için: www.increasethepeace.info
